A+ A A-

B

Balkan

U politièkom znaèenju, Balkanom se smatra podruèje jugoistoène Evrope koje èine: Albanija, Bosna i Hercegovina, Bugarska, Hrvatska, Crna Gora, Makedonija, Rumunija i Srbija. Geografski, meðutim, Balkan se dijeli na zapadno-balkanske zemlje (zemlje nastale raspadom bivše Jugoslavije, minus Slovenija, plus Albanija), i na jugoistoèno-balkanske zemlje (Bugarska i Rumunija). Ove dvije zemlje su 2. aprila 2004. postale èlanice Sjevernoatlantskog saveza (NATO). U odnosima s EU imaju status kandidata, a prijemu u Uniju nadaju se do kraja 2007. godine.
Barcelona proces
Nakon 20 godina stalnog unapreðenja bilateralnih trgovinskih odnosa izmeðu Evropske unije i partnerskih zemalja mediteranskog podruèja, na konferenciji ministara vanjskih poslova u Barceloni 27. i 28. novembra 1995. godine dogovorena je “nova faza partnerstva” kojom su “proširene i produbljene veze bilateralnih, multilateralnih i regionalnih odnosa”. Taj novi proces kooperacije nazvan je Barcelona proces ili Euro-mediteransko partnerstvo (Euro-Mediterranean Partnership). Euro-mediteranskim procesom obuhvaæeno je 12 zemalja južnog i istoènog Mediterana: tri zemlje Magreba: Alžir, Maroko, Tunis, zatim šest zemalja Mašrika: Egipat, Izrael, Jordan, Palestinski teritorij, Liban, Sirija, te Turska, Kipar i Malta. Libija je do poèetka 2004. imala status posmatraèa, a nakon naglog zaokreta u vanjskoj politici ove zemlje, njen voða, pukovnik Muamer Gadafi/Mummar Gaddafi, obavijestio je predsjednika Evropske komisije, Romana Prodija, 27. februara, da je Libija spremna “na momentalni poèetak rada u okviru Barcelona procesa”. Glavni ciljevi Euro-mediteranskog partnerstva su: uspostava zajednièke Euro-mediteranske zone mira i stabilnosti zasnovane na fundamentalnim principima demokratije, ukljuèujuæi i poštovanje ljudskih prava; stvaranje uslova za ekonomski prosperitet, ukljuèujuæi i režim slobodne trgovine izmeðu EU i partnerskih zemalja, kao i izmeðu samih mediteranskih zemalja; te jaèanje baze ljudskog potencijala, bolje razumijevanje meðu kulturama i razvoj slobodnog civilnog društva u cjelini.

Bijela knjiga (White paper)

Bijela knjiga je vrsta dokumenta Evropske komisije koji sadrži prijedloge planiranih akcija Zajednice u odreðenim oblastima zajednièke politike. Ponekad Bijela knjiga slijedi Zelenu knjigu, koju Komisija izdaje kako bi poèela proces konsultacija, rasprave i usklaðivanja o važnim pitanju na evropskom nivou. Ovaj je termin posebno aktuelan od 1985. godine kada je tadašnji predsjednik Komisije Žak Delor/Jacques Delors, zatražio izuèavanje razloga zaostajanja EU u odnosu na glavne konkurente – SAD i Japan. Dokument je ozvanièen kao Bijela knjiga s dugim podnaslovom “Rast, konkurentnost i nezaposlenost – Izazov i putevi u 21. vijek”. Bijelom knjigom su definisana sva osnovna naèela uspostavljanja “velikog unutrašnjeg tržišta najkasnije do 1993. godine”. Jedinstveni evropski akt iz februara 1986. ozvanièio je ovaj ambiciozni plan i legalizirao nove zajednièke propise za njegovu realizaciju. Bila je to prva radikalna ekonomska reforma Unije i velika nada u ponovno oživljavanje evropske dinamike. Po ovom iskustvu, Komisija je nakon Pada Berlinskog zida objavila i Bijelu knjigu za zemlje centralne i istoène Evrope, kao vodiè za usklaðivanje zakonodavstva tih zemalja u podruèju ureðenja unutrašnjeg tržišta. Taj dokument obraðuje 23 od ukupno 33 poglavlja sadržanih u Acquis-u Evropske unije. Najnovija je “Bijela knjiga o evropskom upravljanju” koju je Komisija objavila u ljeto 2001. godine, kojom se podstièe dalja demokratizacija EU i ukljuèivanje što veæeg broja graðana u procese odluèivanja.


Beneluks (Benelux)

Naziv za carinsku, a kasnije ekonomsku uniju Belgije, Nizozemske i Luksemburga (BE-NE-LUX).

Pripeme za osnivanje trojne unije poèele su tokom Drugog svjetskog rata, kada su izbjeglièke vlade, krajem oktobra 1943. u Londonu, potpisale takozvani Monetarni sporazum. Godinu dana kasnije, takoðe u Londonu, potpisana je i Carinska konvencija, kao odluèujuæi korak ka trojnoj uniji. Meðutim, ovaj akt je poèeo s praktiènim djelovanjem skoro dvije i po godine nakon rata, 1. januara 1948. Tada su ukinute sve trgovinske barijere unutar novostvorene unije i uspostavljena zajednièka carinska tarifa prema treæim zemljama. Nakon serije drugih sporazuma i njihove uspješne primjene, 3. februara 1958. potpisan je i Ugovor o ekonomskoj uniji o slobodnom kretanju roba, radne snage, kapitala i usluga. Zemlje Beneluksa su suosnivaèi Evropske unije, a njihova su integrativna iskustva bila znaèajna u kreiranju jedinstvene ekonomske, a kasnije i monetarne zajednice na širem evropskom planu.

Budžet EU

Za razliku od meðunarodnih organizacija koje ovise o doprinosima država èlanica, prihod EU po osnovu poreza, carina i direktnih doprinosa i drugih dažbina je obaveza koja proizilazi iz ugovora o Uniji i, kao i sve druge ugovorne obaveze, u nadležnosti je Evropskog suda pravde. Ucjena neplaæanjem obaveza je eliminisana samim principom poštovanja vladavine prava, a ne fizièkim ili drugim mehanizmom prisile. Budžet EU za 2004. godinu usvojen je 18. decembra 2004. veæinom glasova u Evropskom parlamentu kao “budžet proširenja”. Ukupan obim budžeta za EU 25-torice je oko 99,7 biliona eura. Iako je brojka ogromna, to je tek 0,98% bruto društvenog proizvoda proširene Unije. U posljednjoj deceniji, zajednièki budžet je prosjeèno bio preko 1,20%, jer je 1999. odluèeno da ne bi smio biti veæi iznad 1,27% BDP. Nekada je dvije treæine ukupnog budžeta izdvajano za poljoprivredu. Sada je taj omjer sveden na oko 46,7 milijardi eura, a za kohezioni i strukturne fondove predviðeno je 40,9 milijardi eura. Glavni izvori prihoda EU su: direktni doprinos zemalja èlanica koji se obraèunava srazmjerno ekonomskoj moæi i velièini zemlje; dio poreza na dodatnu vrijednost (VAT, Value added tax) ili PDV; carine i druge dažbine na uvoz u EU; te ostali prihodi.

Budžetski proces

Oznaèava saradnju i koordinaciju poteza izmeðu Komisije, Vijeæa ministara i Parlamenta u fazi pripreme, predlaganja i usvajanja zajednièkog budžeta EU. U žargonu, ovaj proces je poznat kao trijalog. Nakon prethodnog pribavljanja mišljenja sva tri organa poèetkom maja svake godine, Komisija usvaja prednacrt budžeta za narednu godinu i prosljeðuje ga Vijeæu ministara najkasnije do 15. juna. Vijeæe na nivou ministara ekonomije i finansija priprema nacrt budžeta do 31. jula i najkasnije do polovine septembra prosljeðuje ga Parlamentu. Prvi pretres pred parlamentarcima je uvijek krajem oktobra, a sredinom novembra je drugi pretres na Vijeæu, na kojem se razmatraju sugestije i primjedbe Parlamenta. Sredinom decembra je drugi, konaèni pretres na Parlamentu i utvrðivanje godišnjeg budžeta Evropske unije.

Budžetska nadležnost

Da bi se izbjegli eventualni nesporazumi izmeðu Ministarskog vijeæa i Parlamenta oko nadležnosti u trošenju sredstava budžeta EU, 1975. godine uvedena je podjela budžetske nadležnosti. Vijeæe ministara ima konaènu rijeè kada se radi o takozvanim obaveznim izdacima koji proistièu iz ugovora o Uniji. Za neobavezne izdatke, pita se Parlament. Dva najveæa godišnja izdatka takoðe su podijeljena: zajednièka agrarna politika ubraja se u obavezne izdatke i u nadležnosti je Ministarskog vijeæa, a strukturna politika je prva meðu neobnaveznim izdacima, a za nju je nadležan Parlament.

Bosanski English French German Russian